Kapitan Meta i Strzelba Czechowa

Strzelba Czechowa
„Jeżeli coś zostaje pokazane, to będzie wykorzystane.”
– tvtropes.org
Chekhov’s Gun (Laconic)

Termin „Strzelba Czechowa” pochodzi od rosyjskiego dramatopisarza Antona Chechowa (1860-1904), który stwierdził:

„Nie należy umieszczać załadowanej strzelby na scenie, jeżeli nikt nie ma z niej wystrzelić.”

– Anton Czechow w liście do Aleksandra Semenowicza Lazarewa,
za en.wikipedia.org

To bardzo prosta i jednocześnie bardzo ważna przestroga dla wszystkich twórców – nie należy umieszczać w żadnym rodzaju fabuły elementów, które niczemu nie służą. Oczywiście jak od każdej reguły, od tej również zdarzają się pozytywne wyjątki, jednak nadal jednym z najczęstszych błędów początkujących twórców jest nieumiejętność pozbycia się z historii zbędnych elementów.

Obecne rozumienie strzelby Czechowa pochodzi jednak z późniejszej parafrazy tego samego zdania:

„Jeżeli w pierwszym akcie powiesiło się pistolet na ścianie, w drugim lub trzecim ktoś musi koniecznie z niego wystrzelić. Inaczej pistolet nie powinien się tam znajdować”
– „Wspomnienie po Antonie Czechowie” Gurylanda,
za en.wikipedia.org

Choć to stwierdzenie mówi autorom dokładnie to samo, zupełnie co innego przekazuje osobom interpretującym ich utwory, a więc także zwykłym czytelnikom, słuchaczom czy widzom. Mianowicie, jeżeli widz dostrzeże taką strzelbę, może się spodziewać, że twórcy przestrzegając podstawowych zasad dobrego pisania, każą komuś z niej wystrzelić. Strzelba Czechowa stała się w ten sposób określeniem na rekwizyty, które początkowo wydają się nie mieć znaczenia, w pewnym momencie stają się kluczowym elementem nagłego zwrotu fabuły – na przykład kiedy bohater, który do tej pory cechował się pacyfizmem musi nagle kogoś postrzelić, sięga po ową wiszącą nad kominkiem już od kilku aktów strzelbę, o której widz mógł już dawno zapomnieć. Efekt ten związany jest też z Prawem Zachowania Detalu, które głosi, że w mediach o ograniczonej objętości (jak serial, którego odcinek musi zmieścić się w określonym czasie) każdy ukazany detal z pewnością ma znaczenie – a więc dosłownie wszystko jest Strzelbą Czechowa.

Zastosowanie Strzelby to rozwiązanie bardzo eleganckie, gdyż z jednej strony zapobiega pojawianiu się w fabule elementów nie posiadających wcześniejszego uzasadnienia – pochodzących „z sufitu”, z drugiej zaś, nie czyni nadchodzącego zwrotu akcji zbyt przewidywalnym. Oczywiście wszystko opiera się na delikatnej równowadze – jeżeli strzelba będzie zbyt ostentacyjna, każdy odgadnie jej zastosowanie i nie będzie niespodzianki. Z kolei zbyt dobrze ukryta strzelba może zostać całkowicie niezauważona i widz uzna, że autor napisał dziurawą fabułę. Najlepsze strzelby wywołują u widza myśl pokroju „O rety, faktycznie!”

Nie trudno się domyślić, że chwyt tak popularny musi posiadać wiele wariacji i mutacji. Rzeczywiście, TVTropes wyróżnia ich sporo, w tym między innymi:

Zbrojownia Czechowa – kiedy autor zawiesza wiele mniej lub bardziej zamaskowanych Strzelb.
Strzelec Czechowa – kiedy zamiast rekwizytu rolę Strzelby pełni postać.
Bumerang Czechowa – kiedy ta sama Strzelba znajduje wielokrotne zastosowanie w różnych sytuacjach.
Umiejętność Czechowa – kiedy bohater uczy się czegoś, co w odległej przyszłości okaże się niezwykle przydatne.

…i tak dalej, i tym podobne.

Ciekawym zjawiskiem, luźno związanym ze Strzelbą Czechowa, jest coś co TVTropes nazywa Strzelbą Schrödingera, na cześć austriackiego fizyka. Strzelba Schrödingera może wystąpić w dowolnym medium, które powstaje w częściach. W takiej sytuacji wiele rzeczy z góry zaplanowanych może ulec zmianie zanim do nich dojdzie – w tym zastosowanie Strzelb Czechowa. W efekcie w długotrwałych seriach twórcy czasami zostawiają Strzelby nie mając żadnego konkretnego planu dla nich. Ponieważ potencjalnie Strzelba taka może nie zostać ostatecznie użyta, jej stan jest analogiczny do stanu sławnego kota – i stąd nazwa.

1 Response to “Kapitan Meta i Strzelba Czechowa”


  1. 1 Delf 29.08.09 o 22:25

    Zgodnie z zapowiedziami, w Glosariuszu pojawia się pierwszy nowy wpis. Nie oznacza to, że Kapitan Meta jest zwykłym następcą wpisów objaśniających definicje z glosariusza – raczej odwrotnie: zjawiska, które będą tu opisywane często mogą zasługiwać na definicję, gdyż mogę odwoływać się do nich w innych wpisach.
    Mam też zamiar wrzucać od czasu do czasu „staroszkolne”, mniej szczegółowe opisy definicji glosariuszowych, a w szczególności uzupełnić Glosariusz o te pojęcia, które zostały już przeze mnie użyte, a niekiedy nawet opisane – jak chociażby light novels.


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s




Kategorie

Archiwa


%d bloggers like this: